مسیر جدید تهران برای دور زدن کارزار ترامپ

درحالی‌که کارزار ادعایی ترامپ برای محاصره دریایی ایران وارد سومین روز خود شده است، دست‌کم دو کشتی مرتبط با ایران که زیر تحریم‌های ایالات متحد قرار دارند، روز پنج‌شنبه از تنگه هرمز گذر کرده‌اند و وارد خلیج فارس شدند و مسیری را در پیش گرفتند که احتمالاً یک مسیر تازه از امارات متحد عربی باشد.

به گزارش بلومبرگ، دو کشتی مرتبط با ایران، جی سامر (به رنگ سفید) و هونگ لو (آبی)، و یک کشتی فله‌بر در مسیر ایران به نام روزالینا (قرمز)، روز چهارشنبه از راه مسیری نوظهور وارد خلیج فارس شدند. 

دست‌کم دو کشتی مرتبط با ایران که تحت تحریم‌های ایالات متحد قرار دارند، روز پنج‌شنبه از تنگه هرمز گذر کرده و وارد خلیج فارس شدند و مسیری را در پیش گرفتند که احتمالاً یک مسیر جدید از امارات متحده عربی است، در حالی که محاصره آمریکا وارد سومین روز خود شده است. 

مالکان کشتی‌ها، معامله‌گران انرژی و سرمایه‌گذاران، به‌دقت رفت‌وآمد از این تنگه را زیر نظر داشته‌اند تا نشانه‌هایی از چگونگی اعمال کنترل تهران و واشینگتن بر یکی از پرترددترین مسیرهای کشتیرانی جهان به دست آورند. از زمانی که ایالات متحد آغاز به متوقف کردن گذر کشتی‌ها کرده است، تنها شمار اندکی از آن‌ها از این مسیر گذر کرده‌اند؛ عمدتاً به این دلیل که خدمه اکنون برای تأمین گذر ایمن خود و محموله‌هایشان باید نه با یک، بلکه با دو نیروی دریایی هماهنگ کنند. 

داده‌های رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهند که کشتی حامل گاز مایع نفتی جی سامر عصر چهارشنبه با گذر از میان جزایر لارک و قشم ایران وارد خلیج فارس شد. این کشتی که خالی بود، اعلام کرده بود که مالکیت و خدمه آن چینی هستند—اقدامی که معمولاً برای افزایش ایمنی انجام می‌شود—و بندر خور الزبیر عراق را به‌عنوان مقصد اعلام کرده بود.

ابرنفتکش هونگ لو—که مانند جی سامر به‌دلیل ارتباط با ایران در فهرست تحریم‌های واشینگتن قرار دارد—اندکی بعد از همین مسیر گذر کرد. این نفتکش بسیار بزرگ که توان حمل تا دو میلیون بشکه نفت خام را دارد، بدون بار است و اکنون در امتداد سواحل ایران به سمت غرب حرکت می‌کند. این کشتی برای مدتی بندر بصره عراق را به‌عنوان مقصد اعلام کرد، اما اکنون این‌گونه نشان می‌دهد که در انتظار دستور است. 

جی سامر و هونگ لو اوایل این هفته به نزدیکی بندر فجیره در امارات متحد عربی رسیده بودند، سپس روز چهارشنبه از راه خلیج عمان به سمت شمال‌شرق به سواحل ایران حرکت کرده و از آنجا به سمت شمال وارد تنگه هرمز شدند؛ مسیر غیرمستقیمی که نامعمول تلقی می‌شود. چند ساعت پیش از آن‌ها، کشتی فله‌بر روزالینا همین مسیر را طی کرده و اعلام کرده بود که با محموله مواد غذایی به سمت یک بندر ایرانی در حرکت است. 

چند ساعت بعد، یک نفتکش کوچک فرآورده‌ای به نام نوبلر از تنگه به سمت شرق و به خلیج عمان گذر کرد. این کشتی از جنوب جزیره لارک خارج شد و بندر صحار عمان را به‌عنوان مقصد اعلام کرده است. این کشتی اوایل ماه فوریه وارد خلیج فارس شده بود و در طول هفت هفته درگیری در آنجا باقی مانده بود. خروج نوبلر از خلیج فارس، پس از خروج دو کشتی کانتینری مرتبط با ایران صورت گرفت. روز چهارشنبه، کشتی‌های گلبن و کاشان ظاهراً خلیج فارس را ترک کرده و در امتداد سواحل ایران به سمت مرز پاکستان حرکت کردند. 

«محاصره دوگانه» 

درحالی‌که این محاصره دوگانه باعث توقف کامل رفت‌وآمد نشده، باز گذر کشتی‌ها به‌شدت کاهش یافته و به حداقل رسیده است و به نظر نمی‌رسد که هیچ نفتکش ایرانی حامل بار از راه هرمز خارج شده باشد؛ و این موضوع جریان حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز نفت در زمان جنگ را در معرض خطر قرار می‌دهد؛ هرچند ممکن است نشان‌دهنده تلاش برای پرهیز از درگیری باشد. بااین‌حال، اختلالات الکترونیکی و خاموش کردن دستگاه‌های ردیابی باعث می‌شود همه عبورها قابل شناسایی نباشند. 

فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) روز چهارشنبه اعلام کرد که هیچ کشتی‌ای از محاصره گذر نکرده است و ۹ کشتی مطابق دستور نیروهای آمریکایی بازگشته‌اند. در مقابل، تهران مدعی شد که یکی از ابرنفتکش‌های خود محاصره ایالات متحد را شکسته است. هرچند نام کشتی اعلام نشد، اما ممکن است اشاره به کشتی آلیسیا باشد؛ یک کشتی خالی تحت تحریم آمریکا که چند ساعت پیش از هونگ لو از نزدیکی جزیره لارک گذر کرده و وارد منطقه شده بود. 

داده‌های رهگیری گردآوری‌شده توسط بلومبرگ نشان می‌دهند که روز سه‌شنبه ۱۱ کشتی تجاری از این مسیر گذر کردند، درحالی‌که این رقم در پایان هفته پیش از محاصره به‌طور متوسط ۱۶ کشتی بود. این عدد برای هفته‌های درگیری نسبتاً بالا به‌شمار می‌آید، اما همچنان بسیار کمتر از سطح پیش از جنگ است که به‌طور متوسط حدود ۱۳۵ کشتی در روز بود. 

توان بالای تاب‌آوری نفتی ایران

در همین رابطه خبرگزاری رویترز به نقل از تحلیل‌گران در یادداشتی می‌گوید، پس از آن‌که ایالات متحد از ۱۳ آپریل مسدود کردن رفت‌وآمد کشتی‌ها به بنادر ایران و از آن‌ها را آغاز کرد، ایران از این توانایی برخوردار است که پیش از آن‌که ناچار به کاهش تولید شود، تا دو ماه توقف کامل صادرات نفت را تحمل کند. این محاصره می‌تواند مانع از رسیدن حدود ۲ میلیون بشکه در روز نفت خام ایران به اصلی‌ترین خریدار آن، یعنی چین، شود. 

با هرگونه توقف در تولید ایران، به بیش از ۱۲ میلیون بشکه در روز عرضه‌ای که پیش‌تر به‌دلیل جنگ منطقه‌ای مختل شده بود، افزوده خواهد شد، بازارها بیش از پیش فشرده شده و قیمت نفت افزایش خواهد یافت. ایران با مسدود شدن صادرات ناچار خواهد شد تا نفت خام را به مخازن ذخیره‌سازی زمینی منتقل کند. زمانی که این مخازن پر شوند، این عضو اوپک ناچار خواهد شد، تولید بالادستی خود را کاهش دهد. 

شرکت مشاوره اِف. جی. ای. نکستانت –ای. سی. اِی. برآورد می‌کند که ایران از مجموع ظرفیتی حدود ۱۲۲ میلیون بشکه، حدود ۹۰ میلیون بشکه ظرفیت ذخیره‌سازی زمینی در دسترس دارد. این شرکت در یادداشتی نوشت: «ایران می‌تواند تولید کنونی خود در حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز را برای حدود دو ماه بدون صادرات نگاه دارد و در صورت کاهش تولیدی حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز، این مدت تا حدود سه ماه قابل افزایش است.» آن‌ها افزودند که پالایشگاه‌های داخلی ایران حدود ۲ میلیون بشکه در روز نفت را فرآوری می‌کنند. مقام‌های مربوطه در ایران برای اظهارنظر بی‌درنگ در دسترس نبودند. 

شرکت انرژی اسپکت بر اساس داده‌های کایروس (Kayrros)، ظرفیت ذخیره‌سازی زمینی در دسترس را به‌طور قابل‌توجهی کمتر و در حدود ۳۰ میلیون بشکه برآورد می‌کند. بر اساس این سناریو، با فرض صادرات روزانه ۱.۸ میلیون بشکه، ایران می‌تواند تنها برای حدود ۱۶ روز سطح کنونی صادرات خود را نگاه دارد - پیش از آن‌که ظرفیت ذخیره‌سازی به پایان برسد. 

پیامدهای اوضاع در ادامه

ریچارد برونز، یکی از بنیان‌گذاران انرژی اسپکت، گفت: «محاصره ممکن است در ماه آپریل تأثیر قابل‌توجهی بر تولید ایران نداشته باشد، اما اگر تا ماه مه ادامه یابد، تولید باید به‌طور چشمگیری کاهش یابد.» او گفت این شرکت فرض می‌کند ایران نمی‌تواند از تمام ظرفیت اسمی ذخیره‌سازی خود استفاده کند و افزود داده‌های تاریخی نشان می‌دهند که ذخایر در ماه مه ۲۰۲۰ به ۹۲ میلیون بشکه رسیده‌اند که احتمالاً سقف واقع‌بینانه محسوب می‌شود. برونز همچنین گفت که ایران احتمالاً از نفتکش‌های موجود در بنادر به‌عنوان ذخیره‌سازی شناور استفاده خواهد کرد تا کاهش تولید را به تأخیر بیندازد. 

ارتش ایالات متحد اعلام کرد که در چارچوب این محاصره، کشتی‌های بیشتری بازگردانده شده‌اند، از جمله نفتکش ریچ استاری متعلق به چین که تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد و روز چهارشنبه در حال بازگشت از راه تنگه هرمز مشاهده شد. 

روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد که از زمان آغاز محاصره در روز دوشنبه، هشت نفتکش مرتبط با ایران توقیف شده‌اند. یک مقام آمریکایی گفت یک ناوشکن آمریکا روز سه‌شنبه دو نفتکش را که قصد خروج از بندر چابهار ایران در دریای عمان را داشتند، متوقف کرده است.