مأموریت دفاعی بریتانیا و فرانسه؛ نمایش قدرت یا پذیرش واقعیت کنترل ایران بر تنگه
دروغهای ترامپ یا واقعیتهای میدان؛ کدام سرنوشت تنگه هرمز را تعیین میکند؟
تنشها بر سر تنگه هرمز و مذاکرات ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد. ایران با احتیاط تنگه را باز نگه داشته اما عبور کشتیها را تحت کنترل خود قرار میدهد و هرگونه دریافت عوارض را رد یا محدود میکند. آمریکا و متحدان غربی، از جمله ناتو، بریتانیا، فرانسه و اتحادیه اروپا، خواستار تضمین آزادی دریانوردی هستند. اختلافات عمده بر سر اورانیوم، محاصره دریایی و سیاست منطقهای ایران باقی است و تلاشها برای آتشبس و مدیریت تدریجی مناقشه ادامه دارد.
فرارو- کایا کالاس، نایب رئیس کمیسیون اروپا و مسئول سیاست خارجی اتحادیه، نسبت به برنامه ایران برای دریافت هزینه عبور کشتیها از تنگه هرمز هشدار داد و آن را تهدیدی برای مسیرهای حیاتی دریایی جهانی دانست. کالاس به رویترز گفت که «هرگونه سیستم مبتنی بر عوارض، سابقه خطرناکی برای مسیرهای دریایی جهان ایجاد خواهد کرد» و از تهران خواست از اجرای هرگونه برنامه دریافت هزینه ترانزیت صرف نظر کند. او تأکید کرد که اروپا پس از برقراری آتشبس، نقش خود را در تضمین جریان آزاد انرژی و تجارت بینالمللی ایفا خواهد کرد تا ثبات بازارهای جهانی انرژی حفظ شود.
به گزارش فرارو، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا با استقبال از اعلام ایران و آمریکا برای بازگشایی کامل تنگه هرمز، از راهاندازی یک مأموریت دفاعی مشترک خبر داد که با مشارکت ۱۲ کشور اجرا خواهد شد و هدف آن تضمین آزادی دریانوردی در این مسیر حیاتی است. استارمر روز جمعه اعلام کرد که این کشورها آمادهاند تا بودجه و حمایت لازم برای ماموریت دفاعی را فراهم کنند و جزئیات بیشتر هفته آینده اعلام خواهد شد. او تصریح کرد: «ماموریت مشترک ما صرفاً دفاعی است و پس از برقراری آتشبس انجام خواهد شد.»
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، روز جمعه از اعلام ایران برای بازگشایی تنگه هرمز در طول مدت آتشبس استقبال کرد و آن را «گامی در مسیر درست» توصیف کرد، اما تاکید کرد که هرگونه تلاش برای «خصوصیسازی» این مسیر دریایی حیاتی را نمیپذیرد. امانوئل مکرون اعلام کرد که هفته آینده جلسهای در لندن برگزار خواهد شد تا موضوع تنگه هرمز مورد بررسی قرار گیرد.
این سخنان پس از کنفرانس مطبوعاتی او مطرح شد که فرانسه و بریتانیا به طور مشترک ریاست نشستی با حضور حدود ۴۰ کشور را برعهده داشتند. هدف از این نشست، ارسال پیامی به آمریکا بود مبنی بر اینکه برخی از نزدیکترین متحدانش آمادهاند تا به محض فراهم شدن شرایط، نقش فعال در بازگرداندن آزادی دریانوردی ایفا کنند.
رئیسجمهور فرانسه تصریح کرد: «ما خواستار بازگشایی فوری، بدون قید و شرط و کامل تنگه هرمز توسط همه طرفها هستیم. هدف ما احیای شرایطی است که پیش از جنگ امکان عبور آزاد را فراهم میکرد و همچنین احترام کامل به قانون دریاها تضمین شود.» وی تاکید کرد: «ما مخالف هرگونه محدودیت یا سیستم توافقی هستیم که عملاً به تلاشی برای خصوصیسازی تنگه هرمز تبدیل شود و همچنین هرگونه سیستم دریافت هزینهها را رد میکنیم.»
ترامپ ناتو را «ببر کاغذی» خواند و پیشنهاد کمک را رد کرد
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز جمعه پس از اعلام ایران مبنی بر بازگشایی تنگه هرمز، پیشنهاد کشورهای ناتو برای مشارکت در تأمین امنیت این مسیر حیاتی دریایی را رد کرد. دونالد ترامپ در پلتفرم اجتماعی خود نوشت: «حالا که مسئله تنگه هرمز حل شده، ناتو با من تماس گرفت و پرسید که آیا به کمک نیاز داریم. من به آنها گفتم دور بمانند، مگر اینکه بخواهند کشتیهای خود را با سوخت پر کنند.» وی بار دیگر از عملکرد شرکای ناتو انتقاد کرد و گفت: «وقتی به آنها نیاز داریم، بیفایدهاند؛ یک ببر کاغذی!»
رئیسجمهور آمریکا همچنین تاکید کرد که ایران موافقت کرده دیگر تنگه هرمز را نبندد و تاکید کرد که محاصره دریایی علیه ایران تا زمان دستیابی به توافق «با تمام قوا» ادامه خواهد یافت. او نوشت: «تنگه هرمز کاملاً باز و آماده برای ناوبری تجاری و ترانزیت کامل است، اما محاصره دریایی تنها علیه ایران با قدرت کامل باقی خواهد ماند تا زمانی که توافق ما با آنها ۱۰۰٪ کامل شود.»
قالیباف ادعاهای ترامپ را «هفت دروغ» خواند و هشدار داد: تنگه هرمز بسته میماند
به گزارش منابع خبری، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، اوایل روز شنبه به اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، واکنش نشان داد؛ اظهاراتی که در آن از توافق ایران بر سر چند موضوع مهم از جمله اورانیوم، تنگه هرمز و موارد دیگر خبر داده شده بود. قالیباف در پستی در حساب کاربری خود در پلتفرم «ایکس»، آنچه را «هفت ادعای دروغین اخیر رئیسجمهور آمریکا» خواند، بررسی کرده و به آنها بهصورت موردی پاسخ داده است.
محمد باقر قالیباف در این پیام تأکید کرده است: «رئیسجمهور آمریکا در یک ساعت هفت ادعا مطرح کرد که همه آنها دروغ بود. آنها با این دروغها در جنگ پیروز نشدند و در مذاکرات نیز هیچ پیشرفتی نخواهند داشت. تا زمانی که انسداد ادامه داشته باشد، تنگه هرمز باز نخواهد ماند.»
قالیباف همچنین تاکید کرده است: عبور از تنگه هرمز طبق مسیر مشخصشده و با تأیید ایران خواهد بود و وضعیت باز یا بسته بودن تنگه و مقررات حاکم بر آن، روی زمین مشخص خواهد شد، نه از طریق شبکههای اجتماعی. رئیس مجلس ایران تأکید کرده است که آنچه «جنگ رسانهای و دستکاری افکار عمومی» خوانده، بخش مهمی از جنگ است و مردم ایران تحت تأثیر این ترفندها قرار نخواهند گرفت.
او در ادامه گفته است: «اخبار واقعی و دقیق درباره مذاکرات را در مصاحبه اخیر سخنگوی وزارت امور خارجه بخوانید. قالیباف پیشتر نیز در پیامی اعلام کرده بود که ایران «با احتیاط با این آتشبس برخورد خواهد کرد». این اظهارات چند ساعت پس از آن منتشر شد که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفته بود آنچه «محاصره دریایی» نامیده میشود با واکنش قاطع ایران روبهرو خواهد شد. بقایی همچنین تأکید کرده بود که «محاصره دریایی نقض آتشبس است» و ایران اقدامات لازم را در این زمینه انجام خواهد داد. او تاکید کرد که لغو تحریمها و جبران خسارات واردشده به کشور از اهمیت ویژهای برخوردار است.
کانالهای باز و شرایط غیرممکن؛ مذاکرات ایران و آمریکا در چه وضعیتی قرار دارد؟
بر اساس تحلیل مجله فارن افرز، مسیر تنشزدایی میان ایالات متحده و ایران با چالشهای جدی مواجه است، هرچند بحران اصلی در ماهیت هدف نهایی رابطه میان دو طرف نهفته است، نه در کمبود کانالهای ارتباطی. این مجله اشاره کرده است که شکست دور اخیر مذاکرات، با وجود شتاب سیاسی بیسابقه، ناشی از این اختلاف بنیادی است و اگرچه دستیابی به یک توافق بزرگ دشوار است، یک توافق جامع همچنان امکانپذیر به نظر میرسد.
دیدارهای مستقیم میان مقامات ارشد دو کشور، که برای نخستین بار در سالهای اخیر رخ داده است، نشان میدهد که واشنگتن و تهران به درک مشترکی از افزایش هزینههای درگیری آشکار نسبت به مدیریت رقابت رسیدهاند. با این حال، دور اخیر مذاکرات بدون نتیجه پایان یافته و نشان داده است که مشکل اصلی ماهیت شرایط مطرحشده در کانالها بوده نه کمبود آنها. فارن افرز تأکید میکند که مانع اصلی دیگر فنی نیست، بلکه مفهومی است؛ هر دو طرف هنوز با ذهنیت دستیابی به «پیروزی قاطع» وارد مذاکرات میشوند.
ایالات متحده خواستار توقف کامل غنیسازی، کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم غنیشده با خلوص بالا و کاهش نقش ایران در تنگه هرمز است و مدل «حذف کامل سلاحهای هستهای» را دنبال میکند. در مقابل، تهران معتقد است که این خواستهها با مسائل حاکمیتی و بازدارندگی مرتبط است و پذیرش آنها به معنای محدود شدن نقش منطقهای ایران خواهد بود. این تضاد، شکاف عمیقی در درک قدرت نشان میدهد؛ واشنگتن بر فشار نظامی و تحریمها شرطبندی میکند، در حالی که تهران با تکیه بر تجربه انعطافپذیری خود، توانایی مقاومت در برابر ضربات را دارد. این امر به نوعی «بنبست مذاکره» منجر میشود، چرا که هر طرف از تنظیم سقف خواستههای خود بر اساس اعتقاد به دست بالا خودداری میکند.
در این شرایط، حفظ آتشبس و دورههای آرامش به عنوان ابزار مدیریتی مهم محسوب میشود، نه پیشنیازی برای توافق نهایی. این گامها شامل اقدامات کمهزینه برای اعتمادسازی، کاهش محدود تحریمها، کمکهای بشردوستانه، تضمین جریان کالاهای اساسی، تبادل زندانیان و ایجاد کانالهای نظارتی بینالمللی است. این اقدامات، هرچند محدود، فضای مذاکره را تغییر میدهند اما به خودی خود برای توافق پایدار کافی نیستند.
برنامه هستهای ایران پیچیدهترین موضوع مذاکرات است، توافق بر سر این برنامه، بیشترین فضای مصالحه را فراهم میکند. یک سناریو شامل تعلیق غنیسازی برای ۵ تا ۲۰ سال، سقف دائمی ۳.۶۷٪، رقیقسازی ذخایر اورانیوم و نظارت دقیق بینالمللی است. تنگه هرمز نیز به دلیل اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیکی، پروندهای حساس باقی مانده است. هرگونه محدودیت یا نظامیسازی این مسیر میتواند قیمت انرژی را بالا برده، زنجیره تأمین را مختل و تنشها را به قدرتهای بزرگی چون چین و هند منتقل کند. تعهد به آزادی دریانوردی و ایجاد چارچوب امنیتی منطقهای تحت نظارت بینالمللی ضروری است.
به اعتقاد فارن افرز، مانع اصلی نه در جزئیات فنی، بلکه در امتناع دو طرف از گذار از منطق «هژمونی» به منطق «همزیستی» است. نه آمریکا قادر به پایان دادن به نقش ایران است و نه ایران میتواند هزینه رویارویی آشکار را نادیده بگیرد. در نهایت، پرسش اصلی این است که آیا هر دو طرف حاضرند از توقع پیروزی کامل که هزینه سیاسی هر توافق است، دست بکشند یا خیر.
غزه، ایران و لبنان؛ آتشبسها محدودیت نفوذ نتانیاهو در برابر ترامپ را آشکار میکنند
بر اساس گزارش روزنامه نیویورکتایمز، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پنجشنبه گذشته در واکنش به فشارهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با اکراه با آتشبس در لبنان موافقت کرده است. بر اساس این گزارش، موافقت سریع نتانیاهو در تضاد با خواست بخش بزرگی از افکار عمومی اسرائیل برای ادامه جنگ علیه حزبالله در لبنان بوده است.
نیویورکتایمز در تحلیل خود نوشته است که نتانیاهو، با وجود نارضایتی، در نهایت همانند آتشبس قبلی با میانجیگری ترامپ، ناچار به پذیرش توافق شده است؛ امری که به گفته این گزارش، محدودیت نفوذ نخستوزیر اسرائیل بر رئیسجمهور آمریکا و ناتوانی یا عدم تمایل او برای ایستادگی در برابر وی را نشان میدهد. نظرسنجیها در اسرائیل نشان دادهاند که اکثریت قاطع جامعه خواستار ادامه فشار نظامی بر حزبالله تا زمان خلع سلاح یا نابودی آن هستند؛ هدفی که نتانیاهو و فرماندهان نظامیاش در جریان کارزارهای سیاسی وعده داده بودند.
با این حال، به نوشته این گزارش، نتانیاهو تحت فشار ترامپ که در شبکههای اجتماعی اعلام کرده بود «اسرائیل دیگر لبنان را بمباران نخواهد کرد و ایالات متحده مانع آن خواهد شد»، به سرعت با آتشبس موافقت کرده است. نیویورکتایمز همچنین به نقل از کارشناسان اشاره کرده است که این الگو از همکاری و فشار، از غزه تا ایران و لبنان، در حال تکرار است.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین خاورمیانه، گفته است که نتانیاهو ممکن است بر آغاز جنگها تأثیر گذاشته باشد، اما بر نحوه پایان آنها تأثیری نخواهد داشت. در ادامه این گزارش آمده است که نتانیاهو که در سال انتخابات به سر میبرد، در تلاش برای اطمینانبخشی به افکار عمومی اسرائیل اعلام کرده نیروهای این کشور در یک منطقه حائل ۱۰ کیلومتری داخل لبنان باقی خواهند ماند. او همچنین اذعان کرده است که «مشکلاتی هنوز وجود دارد» و بخشی از توان موشکی حزبالله همچنان باقی مانده است، اما این موضوع میتواند در چارچوب «توافق صلح تاریخی با لبنان» بررسی شود.
ایران، آمریکا و قوانین بینالملل: بررسی دوگانه حقوقی
در مجله نیشن، نویسنده معتقد است که در هفتههای اخیر، بسیاری از کشورهای جهان، بهویژه کشورهای عربی خلیج فارس و اروپا، ایران را به نقض قوانین بینالمللی متهم کردهاند، زیرا این کشور عبور کشتیها از تنگه هرمز را تنظیم و برای آن عوارض وضع کرده است. در مقابل، هیچ قطعنامهای علیه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مطرح نشده و این تفاوت آشکار، نشاندهنده استفاده ابزاری از قوانین بینالمللی برای مشروعیتبخشی به اقدامات امپریالیستی غرب است.
نویسنده تأکید دارد که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران غیرقانونی است و یکی از شدیدترین جرایم بینالمللی، یعنی «جرم تجاوز»، را تشکیل میدهد. در حالی که اقدامات ایران در تنظیم عبور کشتیها، با توجه به وضعیت امنیتی و عدم عضویت ایران در کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS)، از منظر حقوق بینالملل قابل بحث و منصفانه است. ایران، به عنوان یک «اعتراضکننده پایدار» نسبت به قواعد عبور از تنگهها، میتواند محدودیتهایی در عبور کشتیها اعمال و حتی برای خدمات ایمنی و راهنمایی، عوارض دریافت کند.
وی همچنین اقدامات آمریکا، از جمله محاصره دریایی بنادر ایران، را آشکارا غیرقانونی توصیف میکند. این اقدامات برخلاف حقوق دریایی و بدون توجیه نظامی معتبر اجرا شده و هدف آن اعمال فشار سیاسی برای افزایش نفوذ در مذاکرات است. محاصره باعث آسیب شدید به جمعیت غیرنظامی و اقتصاد ایران شده و از نظر حقوق بینالملل کاملاً غیرقانونی است، در حالی که اقدامات ایران بهصورت منطقی قابل توجیهاند.
نویسنده معتقد است که تصویر ارائهشده از ایران در جامعه بینالمللی ناعادلانه است و این کشور بهعنوان متخلف و تهدیدکننده صلح جهانی جلوه داده میشود، در حالی که آمریکا و اسرائیل جنگ غیرقانونی را آغاز کرده و هیچ محکومیت واقعی دریافت نکردهاند. این رویه تاریخی غرب و متحدانش، در استفاده از قوانین بینالمللی برای مشروعیتبخشی به اقدامات امپریالیستی و تضعیف کشورهای جهان سوم، بازتولید میشود.
در نهایت، نویسنده تأکید دارد که باید میان اقدامات ایران و اقدامات آمریکا/اسرائیل تفاوت حقوقی قائل شد؛ هرچند میتوان بر سر حق ایران برای تنظیم عبور کشتیها اختلاف نظر داشت، اما هیچ تردیدی در مورد غیرقانونی بودن جنگ و محاصره آمریکا علیه ایران وجود ندارد. جامعه جهانی نباید این وضعیت ناعادلانه و دوگانه را بپذیرد و باید فعالانه در برابر آن مقاومت کند.
